AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

کیفیّت آب سطحی، یکی از معیارهای مهمّ تعیین سلامت حوضه آبخیز است؛ به گونه ای که تغییرات آن، تعیین کنندة وضعیّت سلامت و در نتیجه، پایداری جوامع محیطی و انسانی است. با توجّه به اینکه در دهة اخیر، بر اثر مصرف بیش از حدّ منابع آب و آلودگی، این متغیّر حیاتی دچار تغییر شده است؛ بنابراین، اطّلاع از وضعیّت آن در سال های آتی می تواند نقش مهمّی در برنامه ریزی محیطی و پایداری جغرافیای انسانی داشته باشد. حوضة آبخیز طالقان واقع در استان البرز، یکی از مناطقی است که دچار این تغییرات شده است. در پژوهش حاضر، با استفاده از اطّلاعات ایستگاه هیدرومتری گلینک و مقادیر 10 پارامتر کیفیّت آب (کلسیم، منیزیم، اسیدیته، سدیم، مجموع موادّ انحلالی، هدایت الکتریکی، کلر، سولفات، پتاسیم، سولفات و بیکربنات) در سال های (1395-1369)، وضعیّت سلامت این حوضه با استفاده از مدل برنامه ریزی بیان ژن، مورد ارزیابی قرار گرفت. داده های سال های (1384-1369)، (1392-1385)، (1395-1393)، به ترتیب، به عنوان دادة آموزش، آزمون و بررسی میزان خطا در نظر گرفته شد و حداقل یک سال آبی از مهر 1396 تا پایان شهریور 1397، به عنوان داده های پیش بینی با استفاده از الگوریتم به میزان میانگین همبستگی87/0 و ریشه میانگین مربعات خطا 003/3 میلی گرم در لیتر برازش داده شد. داده های مورد استفاده، به دو صورت نرمال شده و واقعی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد با استفاده از آموزش صورت گرفته در مدل، می توان مقادیر متغیّرهای کیفیّت آب سطحی حوضة آبخیز طالقان را از راه بررسی الگوی داده ها با دقّت قابل قبولی پیش بینی کرد. در مجموع، دقّت مدل، زمانی که داده ها نرمال سازی شده اند، به نسبت داده های واقعی به طور متوسّط به میزان 10/0 در مقادیر R2 کمتر بوده است.

پژوهش حاضر باهدف شناسایی فلور، تعیین شکل های زیستی و انتشار جغرافیایی گونه های گیاهی اراضی مرتعی حوزه آبخیز توتکابن – داماش انجام شد. به منظور مطالعه فلورستیک،گونه­های گیاهی در سال 1399-1400 جمع آوری و با استفاده از منابع موجود شناسایی، سپس تیره، شکل زیستی، پــراکندگی جغرافیــایی تعیین شد. تعداد 159 گونه گیاهی متعلق به 104 سرده و 36 تیره از گیاهان آوندی شناسایی شد. مهم ترین تیره های گیاهی ازنظر تنوع گونه ای به ترتیب تیره Poaceae با 30گونه، Asteraceae با 16 گونه، Fabaceae با 15 گونه و Brassicaceae با 9 گونه بودند. طبقه بندی گیاهان بر اساس شکل زیستی نشان داد که بیش­ترین شکل زیستی، مربوط به همی­کریپتوفیت­ها با 84 گونه (83/52 %)، سپس ژئوفیت­ها و تروفیت­ها هر یک با 33 گونه (75/20 %) و درنهایت کامفیت­ها با 9 گونه (66/5) است. ازنظر پراکندگی جغرافیــایی به ترتیب عناصر چنـد­ ناحیـه­ای (%75/20)، اروپـا-سـیبری (%86/18)، اروپا-سیبری، ایرانی-تورانی، مدیترانه­ای (46/14)، ایرانی-تورانی (%94/11)، اروپا-سیبری، ایرانی-تورانی (%94/11)، جهان­وطن (%43/9)، اروپا-سیبری، مدیترانــه­ای (%17/8)، ایرانی-تورانی، مدیترانه­ای (%4/4) در منطقه حضور داشتند. بررسی وضعیت حفاظتی گونه­های شناسایی شده حضور دو گونه در معرض خطر انقراض و نادرLilium ledebori ، Fritillaria kotschyana و یک گونه آسیب­پذیر Convolvulus cantabrica را نشان داد. تنوع زیستی غنی و حضور گونه های با­ ارزش ژنتیکی بالا، لزوم حفاظت و مدیریت این زیستگاه طبیعی را آشکار می نماید.

هیدروژئومورفولوژی یکی از شاخه های جغرافیای طبیعی است که به مطالعه اشکال ناهمواری های ناشی از عمل آب می پردازد. شناخت عوامل هیدروژئومورفولوژیک و عملکرد آنها در حوضه آبریز خیرآباد در راستای شناخت و مدیریت محیط در این حوضه، اهمیت زیادی دارد. منطقه مورد مطالعه از زیر حوضه های رودخانه زهره در استان کهگیلویه و بویراحمد و از زیر حوضه های، حوضه آبریز خلیج فارس محسوب می شود. رودخانه خیرآباد تنها رودخانه اصلی و جاری در شهرستان گچساران (در قسمت شمال شرقی حوضه) می باشد و از به هم پیوستن شاخه های فرعی و متعددی (غالبا به صورت رودخانه های فصلی) از ارتفاعات شمالی و شمال شرقی، شرقی و جنوبی منطقه سرچشمه می گیرد و در نهایت به رودخانه زهره در شهرستان کهکیلویه می پیوندد.از اهداف این پژوهش تحلیل نقش پدیده های هیدروژئومورفولوژی درتعیین قابلیت های حوضه و بیان راهکارها و کاربری های منطقه در چهارچوب محدودیت ها و قابلیت ها به منظور استفاده منطقی از منابع موجود می باشد. در این پژوهش از روش حوضه ای استفاده شده است. بررسی عوامل فیزیوگرافی، هیدرولوژی، ژئومورفولوژی، زمین شناسی، آب و هواشناسی، خاک و پوشش گیاهی و بررسی های میدانی در حوضه، نقش بارز آب های جاری در تکوین و توسعه اشکال ژئومورفولوژی موجود در حوضه را نمایان می سازد.

تغییر کاربری اراضی در یک حوضه آبخیز می تواند تاثیر قابل توجهی بر چرخه هیدرولوژی و در نتیجه منابع آب حوضه داشته باشد، از این رو شناخت آثار تغییر کاربری اراضی بر پاسخ های هیدرولوژی حوضه راه گشای تعیین استراتژی مناسب در توسعه پایدار منابع آب حوضه های آبخیز می باشد. هدف از این تحقیق بررسی اثرات هیدرولوژی تغییر کاربری اراضی در طی 40 سال اخیر در حوضه زنجان رود می باشد. جهت شبیه سازی بیلان آبی حوضه در این مطالعه از مدل(2005) SWAT  استفاده و بدین منظور داده های هواشناسی و نقشه های رقومی کاربری اراضی و خاک و مدل رقومی ارتفاع منطقه تحقیق تهیه شد. پس از واسنجی و صحت سنجی مدل، به منظور ارزیابی تاثیر تغییر کاربری اراضی بر هیدرولوژی حوضه، کاربری های اراضی سال 1346، 1373 و 1386 به مدل معرفی و مدل اجرا گردید. نتایج تحقیق نشان دهنده تاثیرات قابل توجه تغییر کاربری اراضی روی جریان رودخانه ای و بار آبی حوضه است، به طوری که تغییر در کاربری اراضی از سال 1346 تا 1386 منجر به افزایش مقدار روانآب سطحی در حدود 33 درصد و کاهش سطح سفره آب های زیرزمینی در حدود 22 درصد شده است. همچنین از سال 1346 تا 1386 مساحت زیرحوضه های تحت تاثیر گروه روانآب متوسط سالانه (زیاد) 28-14 میلی متر، 16 درصد افزایش یافته است.

یکی از مشکلات عمده در مطالعات هیدرولوژی دوره های کم آبی و پرآبی عدم وجود یا ناقص بودن آمار هیدرومتری می باشد که این نقیصه به دلایل مختلف بالا بودن هزینه ایجاد ایستگاههای هیدرومتری، مشکل نگهداری ایستگاهها و همچنین عدم دسترسی به همه حوزه ها آبخیز می باشد. در این تحقیق پس از بررسی ایستگاههای هیدرومتری موجود در دریاچه نمک تعداد 19 ایستگاه که دارای بهترین آمار از نظر طول دوره آماری و سایر موارد بودند اثر انتخاب شد و جریانهای حداقل (جریانهای کمینه) 7 روزه و Q90% و دبی های حداکثر آنها استخراج شد و سپس بازسازی و تطویل آمار با استفاده از برنامه کامپیوتری HYFA مقادیر فوق در دوره برگشتهای 25,10,5,2 و 50 ساله تعیین گردید. جهت تعیین حوزه های آبخیز مشابه و گروههای همگن 14 پارامتر مورفومتری، اقلیمی ژئومورفولوژی و زمین شناسی از حوزه های آبخیز منتخب استخراج شد و به کمک تجزیه به عاملها پارامترهای مهم و مستقل انتخاب شدند. آنگاه به کمک فاکتورهای انتخاب شده از دو روش همگن سازی عددی و غیر عددی (مانند آنالیز خوشه ای) و غیر عددی (مانند منحنی های آندرو) حوضه های آبخیز مشابه تعیین شده و سپس جریانهای حداقل و حداکثر هر ایستگاه از طریق نسبت مساحت بین حوزه های آبخیز مشابه برآورد گردید و در انتها به بحث در مورد کارایی روشهای گرافیکی و عددی در تعیین مناطق همگن و همچنین کارایی روش انتقال شاخصها در برآورد جریانهای حداقل و حداکثر پرداخته شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.